Królowa Matematyka

Lubię matematykę. Tak, jestem polonistą, humanistą. I cóż z tego? Przecież jedno drugiego nie wyklucza. Lubię rozwiązywać zadania, bo to daje satysfakcję, uczy logicznego myślenia, rozwija. Nie wyobrażam sobie natomiast, jak można uczyć matematyki. Zwłaszcza współcześnie. Na każdym etapie edukacyjnym problem, kryzys, braki. Dzieci w klasie na zróżnicowanym poziomie, często zniechęcone, nie pracują systematycznie, a niestety, matematyka bez powtarzania treści i ćwiczeń praktycznych nie istnieje…  

Wszyscy słyszymy co jakiś czas o problemach maturzystów polskich z matematyką. Już przyzwyczailiśmy się do informacji o niskim odsetku zdających. Już bez głębszej refleksji powtarzamy wnioski powielane przez media – że 10 lat bez matury z matematyki robi swoje. Oczywiście, że robi. Wiedzą o tym najlepiej na wyższych uczelniach technicznych, na których normą jest obecnie organizowanie swoistych zajęć dydaktyczno-wyrównawczych z matematyki. Bo przecież na politechnice bez wiedzy i umiejętności rozwijanych przez królową nauk ani rusz… Ale teraz okazuje się, że matura to niejedyny egzamin zewnętrzny, na którym ujawniają się kłopoty polskich uczniów z matematyką. Po próbnych testach na przełomie grudnia i stycznia widać, iż problem sięga szkół podstawowych.

Jak zaradzić tej matematycznej niemocy? Nie wiem. Obawiam się jednak coraz bardziej o kolejne dziedziny wiedzy, systematycznie – chociażby na skutek reform – marginalizowane czy wykluczane. Bo przecież na wspomnianym sprawdzianie szóstoklasisty już od kilku lat nie pojawiają się treści z zakresu historii czy przyrody. I na razie na pewno się nie pojawią. Wkrótce zapewne usłyszę, że na egzaminie gimnazjalnym niskie wyniki zanotowano w dziedzinie nauk przyrodniczych. Bo nie będzie dobrych wyników bez powtarzania, pogłębiania, zaangażowania. Czasy mamy może powierzchowne, ale powierzchowność nie sprawdza się ani w nauczaniu, ani uczeniu się. Wniosek prosty jak dwa razy dwa…  bo to działania chyba wciąż można uznać za proste?

Kryzys wyobraźni?

Powrót do szkoły po Nowym Roku przywitał uczniów i nauczycieli szkół podstawowych konkursami przedmiotowymi. Na pierwszy ogień już 7 stycznia poszli uczestnicy etapu gminnego/miejskiego Wojewódzkiego Konkursu Polonistycznego. Dla dzieci to na pewno nie najlepsza sytuacja – po długiej przerwie świątecznej zasiąść do zmagań konkursowych. Biorąc pod uwagę wiek uczestników (około 11-12 lat), takie rozwiązanie jest chyba gorsze niż pisanie matury po majówce. Jednak nie zawsze mamy wpływ na terminy – skoro na Opolszczyźnie za moment rozpoczną się ferie zimowe…

I tak nie bez przyczyny zaczęłam moją refleksję od szukania powodów – bo niewątpliwie termin konkursu może być powodem. Powodem słabych prac pisemnych młodych uczestników, które dane mi było wczoraj przeczytać. Ale zapewne nie tylko termin zawinił. Powoli możemy już obserwować (i to na etapie podstawówki!) negatywny wpływ egzaminów zewnętrznych (czyli tzw. pisania „pod klucz”) na jakość wypracowań. Prace dzieci – a przecież w konkursach biorą udział lepsi uczniowie, obdarzeni talentem w danej dziedzinie! – są coraz bardziej sztampowe i ostrożne. Trudno o indywidualny rys, o ciekawy styl, o lekkie pióro.

Najbardziej jednak martwi mnie powtarzalność w realizacji tematu. Oczywiście, czasem trudno nam się pisze, gdy narzucona tematyka nie przypadnie do gustu. Albo po prostu mamy gorszy dzień, brakuje nam pomysłów. Niemniej jednak uważam, że pisanie jest w stałym kontakcie z naszą wyobraźnią, pokazuje głębię przeżyć i refleksji. Teoretycznie przecież na każdy temat można stworzyć ciekawą, spójną i wyróżniającą się pracę. A jeżeli szkoła marzeń kojarzy się dzieciom tylko ze zmianą koloru elewacji, zaś przyjaźń – z pożyczaniem sobie zeszytów, to odtwarzają mi się w głowie czarne scenariusze z kryzysem empatii u młodzieży na czele.  Póki co, zakładam optymistycznie, że na razie to tylko kryzys wyobraźni pokolenia wychowanego w duchu kultury wizualnej. Oraz poświąteczne rozleniwienie. Ale zamierzam częściej polecać swoim uczniom, by zaglądali do pudełek zwanych wyobraźnią. Na wszelki wypadek.      

Baśń o Nauczycielu Polskim

Za górami, za lasami, w tajemniczej krainie zwanej Polską, mieszkał sobie dobry, ale zmęczony życiem Nauczyciel Polski. Od dłuższego już czasu prześladowała go macocha Ministra oraz dwie niesympatyczne, przyrodnie siostry – Reforma i Biurokracja. Dokładały mu one wciąż pracy i nie szczędziły złośliwości. Sąsiedzi, Roszczeniowi Rodzice, też nie ułatwiali mu pracy.

I tak trwał Nauczyciel Polski, pogrążając się coraz bardziej w rutynie, frustracji i niespełnieniu. Aż tu nagle, po dyżurze, który wypadł w sylwestrowe popołudnie, Nauczyciel Polski zapragnął jednak wybrać się na bal… Jego serce pełne było ciepła i magii świątecznych spotkań z mądrymi i dobrymi ludźmi oraz nadziei rozpalanej przez początek Nowego Roku.

Nauczyciel Polski przypomniał sobie, że każde działanie daje radość, gdy potrafi sprostać potrzebom młodych ludzi i ich wrażliwości. Przywdział na bal swe najlepsze szaty: erudycję, cierpliwość, ciekawość świata, profesjonalizm oraz empatię. I wyruszył… w Nowy Rok.

Odtąd omijał drzwi nieżyczliwych sąsiadów, zapukał zaś do Świadomych Rodziców. Zamknął uszy na docinki płynące z mediów, a czasem z sąsiedniego biurka w pokoju nauczycielskim. Skupił się na swej pracy i dostrzegł, że ludzi chętnych do współpracy przybywa. A on, z każdym kolejnym dniem, z większą satysfakcją po prostu robił swoje. W Polsce.

Drogi Czytelniku, w Nowym 2015 Roku życzę Tobie wielu szczęśliwych zakończeń i inspirujących początków. By życie czasem miało w sobie coś z bajki… Pomyślności!

Ładna prowokacja

Co robią dzieci, gdy nie grają na komputerze? Odpowiedź na to pytanie przyniosła III edycja Gminnego Konkursu Ładnego Pisania, przeprowadzona w listopadzie tego roku wśród uczniów starszych klas szkół podstawowych podopolskiej gminy Komprachcice. Konkurs ma na celu promować staranne pisanie piórem. Powoli samo już pismo odręczne przechodzi do lamusa, a co tu dopiero wymagać zapisu piórem?! Oczywiście, naukowy zachęcają, przypominają nam o rozwoju koordynacji oko-ręka i jej pozytywnych następstwach, ale przy dominującej dziś cyfryzacji (a przy tym bylejakości) trudno przekonać dzieci (czy nawet rodziców) do staroświeckiego pisania piórem.    

Oprócz aspektu technicznego, wymagającego wielokrotnych ćwiczeń, przepisywania pracy, dążenia do perfekcji (unikamy przekreśleń, wymazywaczy, korektorów, długopisów z gumką, naklejania, zaklejania itp.), dzieci muszą się jeszcze zmierzyć z prowokującymi tematami przygotowywanych wypracowań. Tym razem tematyka dotyczyła sposobów spędzania przez nie wolnego czasu (inaczej niż przed komputerem), choć popularnością cieszyły się też dwa pozostałe tematy konkursowe, odwołujące się do zabaw i zabawek dziadków lub dzieciństwa rodziców.

Przysłuchując się opiniom członków jury i czytając nagrodzone prace, mam wrażenie – niezmiennie od trzech lat - że koordynowany przeze mnie konkurs jest w zasadzie konkursem… dla rodziców. Dzieci są bowiem mądre i wciąż takie same, zmieniają się tylko czasy, w których przychodzi im dojrzewać i żyć. A te czasy współczesne pełne są pośpiechu za dobrem materialnym, stresu oraz bylejakości właśnie. Dzieci tego na co dzień doświadczają, widzą to, czują i wreszcie opisują. Są przecież dobrymi obserwatorami i trudno zamydlić im oczy jakąś banalną wymówką. Obiektywnie notują zatem swoje spostrzeżenia, pełne cennych uwag dla dorosłych.

W tej edycji konkursu dowiedziałam się od dzieci - między wierszami zgłoszonych prac, oczywiście – że ich dzieciństwo jest gorsze niż wcześniejszych pokoleń, bo dawniej wychodziło się na dwór z rówieśnikami i bawiło na trzepaku, a nie przed komputerem… Bardziej optymistyczny wariant zakładał, że to dzieciństwo jest równie dobre, tyle że po prostu inne i komputera rzeczywiście trochę za dużo… I oto cała pedagogika domowa – najpierw kupujemy komputery, laptopy, tablety, komórki, PSP (i tak można by jeszcze długo wymieniać), a potem narzekamy, że dzieci nie mają innych zabaw. Sami przy tym trwamy w błędnym kole – gonitwa za drogimi nowinkami technicznymi oznacza wydawanie pieniędzy, czyli zarabianie pieniędzy, czyli brak czasu – na przykład na rozmowę z dzieckiem czy na zabawę z nim.   

Niewiele prac powstało w efekcie pogłębionej rozmowy, w której rodzic czy dziadek opowiedziałby swoje wspomnienia, refleksje, przypomniał sobie emocje towarzyszące najmłodszym latom i dawnym zajęciom. Zapiski dziesięcio- czy  jedenastolatków potwierdzają badania i wnioski psychologów oraz socjologów, że relacje w rodzinie się rozluźniają, iż brakuje rozmów lub są one powierzchowne. Rodzice gonią za mamoną, powtarzając dzieciom w biegu, że to wcale nie jest w życiu najważniejsze. Sami zapewne próbują w to uwierzyć, ale w wychowaniu liczy się spójność miedzy czynem a słowem… I nie będę teraz moralizować, nie sądzę, że mam do tego prawo. Idą święta, a proste rozwiązania zwykle są najlepsze. Usiądźmy gdzieś zatem spokojnie, może najpierw na kwadrans, na godzinę. I zacznijmy rozmawiać. Z dziećmi, ze sobą, dla siebie nawzajem – tak po prostu. Rodzinnych życzę! I do siego roku! 

Bohater z klatki obok

Z czym kojarzy nam się bohaterstwo? Z odwagą, gotowością do walki na polu bitwy, ba – często ze złożeniem swego życia w ofierze. Czasy mamy co prawda niepewne, ale dotąd przeżyliśmy szczęśliwie 70 lat bez wojny. Wygląda więc na to, że słynny kompleks polski (pozwolę sobie tutaj na odwołanie się do pojęcia rozpowszechnionego przez Konwickiego – jego książka do wypożyczenia w PBW) ma się ciągle dobrze. Bo w naszej narodowej pamięci niezmiennie walczymy z okupantem czy zaborcą, niezmiennie jesteśmy do tej walki gotowi.

A jeszcze kilka lat wcześniej, gdy sytuacja geopolityczna czy to na Bliskim Wschodzie, czy na sąsiedniej Ukrainie była spokojniejsza, próbowano otworzyć nam oczy na patriotyzm obywatelski, na patriotyzm jutra. Jakże trudno przekonać Polaków, że płacąc podatki i dbając o swój kawałek świata robimy dla kraju więcej niż potencjalnie godząc się na śmierć w walce zbrojnej. Jakże trudno nam uwierzyć, że heroizm dnia codziennego jest ważny, a może najważniejszy.

Na początku października Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu gościła w swych progach słynnego, amerykańskiego nauczyciela, odkrywcę Ireny Sendlerowej, Normana Conarda. Misją prowadzonej przez niego w niewielkim miasteczku w Kansas fundacji Lowell Milken Center (czytaj więcej na stronie http://lowellmilkencenter.org) jest promowanie poszukiwania w najbliższym otoczeniu nieodkrytych bohaterów, ale bohaterów dnia codziennego. Uczniowie na różnych szczeblach edukacji, od przedszkola poczynając  (no cóż, czym skorupka za młodu nasiąknie…) uczą się, wykorzystując popularną także w Polsce metodę projektu, szacunku do prostych, ludzkich gestów. Sami, pewno nieświadomie, wyszukują sobie autorytety: lokalnych nauczycieli, naukowców, sojuszników pojednania między narodami, rasami czy religiami…

Inicjatorką spotkania z Normanem Conardem w Opolu była Marzanna Pogorzelska, pracownik Uniwersytetu Opolskiego, laureatka Nagrody im. Ireny Sendlerowej. Sama zrealizowała ze swoją młodzieżą (gdy pracowała jako anglistka w liceum w Kędzierzynie-Koźlu) dwa projekty dla Lowell Milken Center, teraz zachęca innych edukatorów w Europie, a zwłaszcza w Polsce, do podobnych działań. Może warto się przyłączyć? Pomoc w przygotowaniu projektu oferują Miejski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Opolu i biblioteka pedagogiczna. 

Rozejrzyjmy się wokoło, poszukajmy człowieczeństwa, inaczej nie zmienimy świata, a jak mawiał Janusz Korczak: „Nie wolno zostawić świata takim, jaki jest”. Zatem: wielu inspirujących pomysłów i radości z odkrywania bohaterów dnia codziennego!